Drużyny harcerskie działają w Zakopanem od 1912 roku. Założycielami skautingu polskiego byli m.in. Karol Pawluś i Andrzej Małkowski. W Zakopanem działały drużyny przy gimnazjum Liliane i szkole Przemysłu Drzewnego. W mieście działała także żeńska drużyna skautek prowadzona przez Olgę Małkowską.

Duża część starszych skautów wstąpiła do brygady podczas I wojny światowej. Mariusz Zaruski i Andrzej Małkowski odegrali ważną rolę w organizacji kompanii, która wyruszyła do Krakowa. Dwóch skautów, Kalecki i Staszek, zginęło jako żołnierze na froncie w 1920 roku. Andrzej Małkowski zginął podczas pełnienia obowiązków w cieśninie Messyńskiej. W szkole znajduje się tablica upamiętniająca uczniów i nauczycieli, którzy zginęli za ojczyznę.

W okresie międzywojennym powstało wiele drużyn harcerskich w naszej miejscowości, w tym 2 ZDH imienia Andrzej Małkowskiego, 3 ZDH imienia księdza Ignacego Skorupki, 4 ZDH oraz 5 Zakopiańska [Kolejowa] Drużyna Harcerzy imienia Klimka Bachledy. Działały także dwie drużyny żeńskie. Mieczysław Małaszyński („Mały”) i Mieczysław Schraiber-Łuczyński odegrali ważną rolę w hufcu zakopiańskim, a Harcerski Klub Narciarski przyczynił się do rozgłosu zakopiańskich harcerzy w Polsce. Mariusz Zając, Zenon Krzeptowski, Tadeusz Schile i Stanisław Czarniak odnieśli sukcesy sportowe, a wiele starszych harcerzy ukończyło kursy instruktorów szybownictwa, co okazało się przydatne podczas wojny.

Podczas II wojny światowej harcerze z Zakopanego przeszli do konspiracji i walczyli z okupantem. Wśród nich byli bohaterowie, którzy byli uczniami lub absolwentami tamtejszej szkoły. Włodzimierz Klocek był żołnierzem oddziału „cichociemnych” i walczył w AK oraz WP, a Stanisław Kopkiewicz, założyciel 5 ZDH, został aresztowany i zginął w Oświęcimiu. Bronisław Kłosowski, ćwik 5 ZDH, prowadził oddział AK w Zakopanem, a Adam Bachleda Curuś, harcerz 1 ZDH i zawodnik HKN, został opisany przez Melchiora Wańkowicza w książce „Monte Cassino”. Wielu harcerzy z Zakopanego walczyło na różnych frontach, odznaczając się męstwem i walecznością.

W czasie wojny wielu instruktorów harcerskich zginęło lub zostało prześladowanych, co utrudniło odbudowę ruchu harcerskiego po wojnie. Jednak Mieczysław Małaszyński, który zajmował się tajnym nauczaniem, stał się hufcowym i kierował odbudową drużyn harcerskich. W tym okresie działało kilka drużyn harcerskich, w tym jedna drużyna harcerek im. Olgi Małkowskiej, prowadzona przez druhnę Elżbietę Łaniewską Łukaszczyk, która walczyła w Powstaniu Warszawskim.

Harcerstwo polskie przestało istnieć między 1949 a 1956 rokiem z powodu polityki rządu komunistycznego, który nie popierał idei przedwojennych. Po „zjeździe łódzkim” ZHP zostało reaktywowane i pierwsze spotkanie odbyło się w grudniu, a drużyny rozpoczęły działalność w marcu 1957 roku. Hufcowym został Tadeusz Skimina, a w komendzie hufca byli instruktorzy z okresu międzywojennego. Powstały także nowe drużyny, w tym 6 ZDH im. Zawiszy Czarnego i szczep Zawiszy Czarnego z 16 ZDH. W latach 60. harcerstwo rozwijało się dynamicznie, ale wciąż dochodziło do wykluczania z komendy hufca „starej gwardii”, w tym T. Skimina, T. Tomiłło i J. Huberta, z powodu powództw politycznych.

W połowie lat siedemdziesiątych działało dwanaście szczepów zrzeszając około dwa tysiące harcerzy, harcerek, zuchów i instruktorów, ogółem około kilkudziesięciu drużyn. W szkołach średnich działały HSPS, jednak większości instruktorów zależało na prowadzeniu drużyn według starych zasad.

Początek lat osiemdziesiątych to czas zmian powstaje Krąg Instruktorów Harcerzy Andrzeja Małkowskiego, który również działa w Zakopanem. Należał do niego hm. Piotr Bąk HR, a w ramach kręgu odbyło się spotkanie na Wiktorówkach. Działalność kręgu była tajna.

W latach 80. XX wieku w Zakopanem powstał Krąg Instruktorów Harcerzy Andrzeja Małkowskiego, którego założycielami byli m.in. hm. Piotr Bąk i Olga Małkowska. Powstał w październiku 1980 roku, a skład tworzyło ponad 30 instruktorów. Wraz z wprowadzeniem stanu wojennego, niektórzy instruktorzy zostali uwięzieni, a działalność KIHAM-u została zawieszona. Powstał jednak Ruch Harcerstwa Rzeczypospolitej (RHR), który później przekształcił się w ZHP-1918 oraz ZHR. W 1984 roku odbył się zlot AO-84, a harcerze oficjalnie uczestniczyli we wszystkich świętach narodowych. Harcerze z Tatrzańskiego Hufca brali udział w zlocie AO-88 w Niedzicy z okazji 100. rocznicy urodzin twórców harcerstwa polskiego.

30 września 1989 roku instruktorzy zakopiańskiego ZHP postanowili przejść do nowo utworzonego Związku Harcerstwa Polskiego—1918 (nawiązującego do tradycji harcerskiej okresu międzywojennego). Pierwszym przewodniczącym obwodu został Piotr Bąk. W 1992 roku ZHP—1918 połączyło się ze Związkiem Harcerstwa Rzeczypospolitej. Pierwszym hufcowym był pwd. Michał Sztuka, później hm. Piotr Bąk, phm. Tomasz Chorążewski, phm. Piotr Orkisz, phm. Maciej Jakubiak, pwd. Paweł Elantowski, phm. Szymon Tatar Przez prawie dwadzieścia lat działalności przez hufiec harcerek i harcerzy przetoczyło się ponad kilkaset osób (ze znanych osób. Obecnie w hufcu harcerzy działają cztery zakopiańskie drużyny (1 ZDW, 3 ZDH, 6 ZDH,), a hufcowy jest phm. Tomasz Stoch. W hufcu harcerek są następujące drużyny żeńskie 10 ZDH, 12 ZDH, 13 ZDW, 34 ZGZ oraz 37 ZGZ.

Zakopiańskie środowisko uczestniczyło we wszystkich Białych Służbach od 1983 roku, organizując służbę w Zakopanem podczas wizyty Ojca Świętego w 1997 roku. Zawsze w kilkudziesięciu osobowym składzie harcerki i harcerze podążali za słowami Ojca Świętego.

W Zakopanem mieszkała wielokrotnie odznaczana za zasługi dla harcerstwa i kraju żona twórcy skautingu, Olga Małkowska, w latach 1913-15, 1922-24 oraz 1963-79. Po jej śmierci w 1979 roku, została pochowana na nowym cmentarzu wraz z symbolicznym grobem – granitowym pomnikiem – jej męża. Co roku odbywają się uroczyste apele i mszę w rocznicę ich śmierci. Na zakopiańskich cmentarzach spoczywają również inne znane postacie harcerskie, takie jak „Marol”, Stanisław Kopkowicz, Władysław Hasior, Henryk Jost, gen. Mariusz Zaruski, gen. Mieczysław Boruta Spiechowicz i wielu innych.

To, co udało się tu zamieścić to zaledwie garstka informacji – trwają prace nad opracowaniem kilku tomów książek związanych z zakopiańskim harcerstwem.

Tekst inspirowany zapiskami od Rene Karkocha